جلسهٔ هفدهم کلاس شریعت و آداب یهودی؛ استاد سلیمانی، 14 اردیبهشت 90

بعد از تلمود، دیگر همهٔ نگاه‌ها به تلمود است. از این پس، هر ادبیاتی در فضای شریعت یهودی شکل می‌گیرد، نگاهش به تلمود است. اگر آثار بعد از تلمود را گونه‌شناسی کنیم، به دو سه سبک کلی می‌رسیم. برخی شکل مجموعه‌های فتاوایی دارند و جنبهٔ کارکردگرایانه‌شان پررنگ‌تر است. برخی حالت استفتائات دارند و پاسخ سؤالات شرعی را داده‌اند و به طرز جالبی، فضای اذهان مردم در زمان نگارش آن‌ها را نشان می‌دهد.

هلاخوت (قانون‌نامه‌ها، Codes):
یکی از معروف‌ترین آن‌ها کتاب «الفاسی» است که در کارهای این دوره، به سبب اینکه اولین است اهمیت دارد. مهم‌ترین کاری که خیلی مورد توجه قرار گرفت و تأثیرگذار بود، کتاب «میشنه‌ تورا» بود از ابن میمون در قرن 12.

میشنا تورا، نوشتهٔ ابن میمون

میشنه تورا، نوشته ابن میمون

میشنه تورا
کلمهٔ «میشنه تورا» به معنای «تکرار تورات» است. نویسنده معتقد است اگر کسی این کتاب را بخواند دیگر نیازی به تورات ندارد. این کتاب به 14 فصل تقسیم شده است و به همین خاطر به «یدحزاقا» (دست قوی) مشهور شده است. چون کلمهٔ «ید» با حروف ابجد شماره‌اش 14 می‌شود.

این کتاب گرچه در ابتدا به شدت مورد برخورد قرار گرفت ولی بعدها به شدت تأثیرگذار شد. اشکالات زیادی به این کتاب گرفته شد. مثلا این که ساده کردن مسائل برای همهٔ مردم، باعث می‌شود که افراد تنبل بشوند و کمتر به دنبال مسائل بروند. مثل تفکری که در مورد کتب حوزوی وجود داشت که ساده کردن آن‌ها باعث کم شدن عمق مطلب می‌شود.

ایرادی دیگری که به این کتاب وارد شد این بود که این کتاب کاملا سفارادی است و آنچه عالمان اشکنازی گفته‌اند و عرف جامعهٔ اشکنازی در این کتاب منعکس نشده است. برای همین، کتابی نیست که همهٔ یهودیان بتوانند به آن رجوع کنند.

این کتاب بارها نقد و شرح خورد که بعد از مدتی، خودش به اندازهٔ تلمود بزرگ شد و دیگر از شکل اولیه‌اش که قرار بود به این تفصیل نباشد و ساده باشد،‌ خارج شد. یعنی الان وقتی کتاب «میشنه تورا» گفته می‌شود، منظور به همراه همهٔ‌ حواشی آن است. شبیه اتفاقی که برای کتاب لمعه افتاده است.

متن کامل میشنه تورا به زبان انگلیسی را می‌توانید از اینجا مطالعه کنید.

هلاخوت، نوشتهٔ آشر بن یحیئیل
در قرن سیزدهم شخصی به نام «آشر بن یحیئیل» که فتواهایش خیلی معروف است، با الگوگیری از کتاب الفاسی (که خود از هلاخوت گدولوت، اثر شیمون قایرا الگو گرفته است) کتابی نوشت با نام «هلاخوت».

ارباعاطوریم، نوشتهٔ یعقوب بن آشر

شولحان عاروخ (سفره گسترده)
این کتاب شاید مهم‌ترین کتاب بعد از تلمود باشد که به نوعی نقش تلمود را ایفا کرد. این کتاب در قرن 16 توسط یوسف قارو نوشته شد. از وقتی که این کتاب نوشته می‌شود، دیگر هیچ کتابی به طور مستقل نوشته نمی‌شود و همه کتاب‌ها به نوعی حاشیه و شرحی بر این کتاب است. با نوشتن این کتاب، دورهٔ ریشونیم تمام می‌شود و دورهٔ‌ جدیدی به نام «احرونیم» (معلمان متأخر) به وجود می‌آید.

شریعت یهودی، پس از عصر روشنگری
از قرن 18 به بعد و با رسیدن به عصر روشنگری و انسان‌محور شدن جامعهٔ اروپایی، یهودیت نیز به شکلی تحت تأثیر این واقعه قرار می‌گیرد. در این دوران، چند واقعهٔ‌ مهم در شریعت یهودی می‌افتد. جوانان یهودی در این دوران وارد جامعهٔ بشری شدند. با ورود به جامعه‌ای که مدت‌ها از آن جدا بودند سعی کردند گذشتهٔ خودشان را فراموش کنند و علاقه‌ای به سنن و آداب یهودی خودشان نشان نمی‌دادند. این تأثیری بود که این دوران بر عامهٔ مردم یهودی گذاشت.

از سوی دیگر مکاتب و مباحثی که در این دوران مطرح بود، بر عالمان یهودی نیز تأثیر گذاشت. عالمان یهودی نیز کم‌کم اندیشه‌هایی پیدا کردند که با اندیشه‌های سنتی یهودی سازگار نبود. نکتهٔ دیگری که شاید اهمیت زیادی داشت، این بود که یهودیان تبدیل به شهروندانی شدند که باید به قوانین کشور محل زندگی خود، احترام می‌گذاشتند. تا پیش از این در گتوها یهودیان قوانین خودشان را داشتند، احکام شرعی را اجرا می‌کردند،‌ مجازات‌های خودشان را داشتند؛ ولی از این پس مجبور شدند که تابع قانون محل زندگی‌شان شوند.

مجموعهٔ این مباحث باعث شد دورهٔ قرن 18 و 19 که در اروپا دورهٔ پررونقی است، در یهودیت شاهد دوران رکود هستیم. برخی از عالمان یهودی حتی می‌گفتند ای کاش به گتوها برمی‌گشتیم.

مسئله دیگری که بر شریعت یهودی تأثیر گذاشت، پیدا شدن اندیشهٔ «صهیونیسم» بود. اینکه اندیشه‌ای پیدا شود که وطنی را برای یهودیان در نظر بگیرد، می‌توانست معنای دیگری به شریعت یهودی بدهد. اینچنین شد که سعی کردند نهادهای یهودی بسیاری در کشورهای مختلف ساخته شود که وقتی یهودیان به سرزمین مقدس و وطن خود بازمی‌گردند بتوانند از این نهادها برای اداره کشور، استفاده کنند.

بخش عمدهٔ مباحث باقی ماند برای جلسهٔ آینده…

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *